Flettingar II

Texti kannski síðar.

Flettingar I

Það var bankað. Síðan dinglað, og svo farið. Horft til baka rétt áður en bílhurðin var opnuð. Keyrt hægt af stað. Holóttur vegur og í lofti greinilega væntanlegur suddi. Óvelkominn.

"Það þarf ekkert að gleyma neinu. Bara muna suma hluti mjög sjaldan." (Höf. Stephen O´Heflian)

„Á meðan aðrir voru í sleik var ég að handmjólka kýr“

Hafnfirski rithöfundurinn Bryndís Björgvinsdóttir hefur slegið í gegn með bókum sínum.

Bryndís ólst upp í Hafnarfirði og segir bæinn vera sér afar hugleikinn, svo mikið að sumum finnist nóg um. Bók hennar, Hafnafirðingabrandarinn, kom út fyrir síðustu jól og hlaut Bryndís Íslensku bókmenntaverðlaunin fyrir hana sem og Fjöruverðlaunin. Gaflari settist niður með Bryndísi og ræddi við hana um eitt og annað.

Segðu okkur aðeins frá uppvexti þínum.

„Ég ólst upp á Vesturvangi í norðurbæ Hafnarfjarðar, og er yngst sex systkina. Og mamma og pabbi búa þar enn, sem mér finnst alveg frábært. Ég var síðan send í sveit að Næfurholti við Heklu í fimm sumur, frá tíu ára aldri, sem gerði það að verkum að á meðan aðrir voru í unglingavinnunni eða í sleik var ég að handmjólka kýr eða strokka smjör. Ég var í Engidalsskóla og síðan í Víðistaðaskóla. Mér fannst mjög gaman í Víðistaðaskóla þrátt fyrir að ég hafi nú verið talsverður „lúði“, eins og það er oft orðað; en ætli mér hafi ekki bara fundist svona spennandi að fá að hanga með öðrum unglingum eftir sumrin með beljunum í sveitinni – þótt mér þyki nú vænt um þær líka.“

Þú varst kornung eða aðeins fimmtán ára gömul þegar fyrsta bókin leit dagsins ljós – Orðabelgur Ormars ofurmennis – sem þú skrifaðir ásamt Auði Magndísi. Voru skrifin alltaf eitthvað sem þú hafðir í þér og vissir að einhverju leyti að þú myndir leggja fyrir þig?

„Ég hugsaði aldrei lengra en svo, að mér þætti gaman að lesa og skrifa texta – sérstaklega ef hann var fyndinn. Mér fannst reyndar líka mjög gaman í sögu, líffræði, myndmennt og var þá einnig í leikfélögum. Ég held að það sé hálfgerð tilviljun að ég hafi ratað inn á þessa braut frekar en ýmsar aðrar.“

Tvær af bókunum þínum hafa verið verðlaunaðar – Hafnfirðingabrandarinn og svo bókin Flugan sem stöðvaði stríðið, sem hlaut Íslensku barnabókaverðlaunin árið 2011. Er það ekki hvetjandi og jákvætt, eða finnurðu fyrir pressu frá lesendum og útgefendum vegna verðlaunanna sem bækur þínar hafa hlotið?

„Það er mjög skemmtilegt og gleðilegt að hafa fengið þessi verðlaun. Ég finn samt lítið fyrir pressu. Það eru svo margir sem hafa fengið verðlaun fyrir allskonar og síðan hefur ekkert til þeirra spurst. Til dæmis fékk ég einu sinni verðlaun fyrir hestaíþróttir en í dag fer ég helst ekki nálægt hestum – ekki einu sinni í Húsdýragarðinum. Mér finnst skemmtilegast að fólk hafi gaman af þessum bókum og hlakka til að takast á við önnur verkefni sem sum verða kannski sambærileg en önnur ólík.“

Hvað með viðtökur almennt gagnvart Hafnfirðingabrandaranum – eru þær öðruvísi hjá Hafnfirðingum en öllum hinum?

„Gunnar Helgason leikari, sem býr einmitt í Hafnarfirði, sagði á barnabókaráðstefnu um daginn að Hafnfirðingabrandarinn ætti að vera skyldulesning í Hafnarfirði. Ég verð að viðurkenna að Hafnfirðingarnir í kringum mig taka kannski dýpst í árinni – aðrir hafa verið aðeins rólegri. Síðan eru margir sem muna aðeins eftir afa mínum eða frænda mínum sem sagan er innblásin af og finnst þess vegna bókin vera áhugaverð. Eins og Ingvar Viktorsson. Hann vill að ég komi og segi frá bókinni á Lionsfundi. Ég held að enginn annar Lionsklúbbur en einmitt þessi í Hafnarfirði myndi vilja hitta mig. Á móti kemur var ég að reyna að selja bókina í Jólaþorpinu í Hafnarfirði síðustu jól og mér fannst svolítið margir verða fyrir vonbrigðum þegar ég útskýrði fyrir þeim að hér væri ekki brandarablað með Hafnarfjarðarbröndurum á ferðinni heldur skáldsaga – en titillinn er auðvitað svolítið villandi. Ég fékk aðeins á tilfinninguna að fólk væri spenntari fyrir fjögurhundruð blaðsíðna brandarablaði en skáldsögu sem gerist í Hafnarfirði. En svo voru auðvitað nokkrir þarna inn á milli sem voru áhugasamari og keyptu bókina.“

Ertu byrjuð að vinna að næstu bók eða bókum?

„Ég er svona að leggja línurnar þessa dagana, en veit ekki hvað verður úr.“

Bryndís nam sagn- og þjóðfræði við Háskóla Íslands og the University of California, Berkeley, og lauk BA-prófi í sagnfræði árið 2006 og MA-námi í þjóðfræði þremur árum síðar. Hvernig skyldi henni ganga að samræma ritstörf og aðra vinnu?

„Það gengur alveg þokkalega. Ég er í vinnu við Listaháskóla Íslands og þar ríkir sem betur fer mikill skilningur á að starfsmenn séu einnig að sinna eigin listsköpun meðfram vinnu.“

Að lokum – er Hafnarfjörður þér hugleikinn? Hvað er gott við Hafnarfjörð og við það að vera Hafnfirðingur?

„Hafnarfjörður er mér það hugleikinn að fólk í kringum mig er nánast búið að fá nóg. Ég má ekki stíga upp í bíl og þá er ég óvart farin að keyra til Hafnarfjarðar – en ég er búsett núna í Reykjavík. Ef einhver í vinnunni spyr á hvaða veitingastað hann á að fara á, eða gera um helgina, er eins og ég verði andsetin og mæli ég þá bara með stöðum í Hafnarfirði – með Tilverunni eða heimsókn í Hellisgerði, Súfistann eða Pallett kaffikompaní. Um daginn sagði ítalskur arkitekt sem vinnur með mér að Hafnarfjörður væri fallegasti bærinn á landinu. En það þarf auðvitað ekkert að segja mér neitt um það. Það var mjög gott að alast upp í Hafnarfirði og mér fannst vel stutt við bæði íþróttir og listir þegar ég var unglingur – en á tíunda áratugnum komu mörg bílskúrsbönd frá bænum og félagsmiðstöðvar og leikfélög voru virk. Ég veit ekki hvernig það er í dag, en þegar rétt er haldið á spöðunum þykir mér ljóst að Hafnarfjörður hefur svo margt til brunns að bera.“

Texti: Svanur Már Snorrason.
Myndir: Úr einkasafni.

Birtist í Gaflara í apríl 2015

Nokkrar ilmvatnstegundir sem ég hef átt

Mynd á sýningu

Tvær myndir - enginn texti nema þessi.

Útilokar ekki endurkomu í stjórnmálin

Fyrrum bæjarstjóri okkar Hafnfirðinga, Guðmundur Árni Stefánsson, er kominn heim eftir níu ára dvöl í útlöndum sem sendiherra. Hann segir stjórnmálin eins og góðkynja vírus sem þú losnir aldrei við, og útilokar ekki að snúa aftur á þann vettvang. Gaflari hitti Guðmund Árna og lagði fyrir hann nokkrar spurningar.

Ertu alkominn heim og kom aldrei annað til greina en að flytja aftur í Hafnarfjörð?

Já, ég er kominn heim í hýra Hafnarfjörðinn eftir níu ára útiveru. Það er góð tilfinning, en vissulega tekur tíma að aðlagast á nýjan leik, þótt ég hafi auðvitað fylgst vel með gangi máli og verið í góðu og þéttu sambandi við fólkið mitt og vini á Íslandi í gegnum árin. Ég starfa nú sem svokallaður heimasendiherra í utanríkisráðuneytinu og er með ýmis mál á mínum borðum, svo sem málefni Eystrasaltsráðsins, sem er vettvangur  ellefu ríkja í norðanverðri Evrópu. Það kom auðvitað aldrei annað til greina en að flytja aftur í Hafnarfjörðinn, enda hef ég átt íbúð á Völlunum öll árin mín í útlöndum, sem börnin mín hafa nýtt og við hjónin, þegar við höfum skotist heim í frí. Alkominn heim? Það veit enginn ævina sína fyrr en öll er. Er ekki hver vegur að heiman vegurinn heim?

Ef þú lítur til baka og metur dvöl þína erlendis sem sendiherra – hvað stendur hæst upp úr og var þetta ekki töluvert öðruvísi en að starfa sem stjórnmálamaður?

Þetta voru skemmtileg og lærdómsrík ár. Ég var í tæp sex ár sendiherra í Svíþjóð og síðan önnur rúm þrjú í Bandaríkjunum. Gott og gefandi á báðum stöðum. Auk þess hafði ég mörg önnur lönd undir mínu umdæmi, svo sem Sýrland, Albaníu og Kýpur út frá Stokkhólmi, og lönd á borð við Mexíkó, Argentínu, Chile og Brasilíu á árum mínum í Washington. Það er ýmislegt líkt með störfum sendiherra og stjórnmálamanns.  Mikil og náin samskipti við fólk, og þú þarft að sýna frumkvæði í störfum þínum og vera með marga bolta á lofti samtímis. Ég hef stundum líkt störfum sendiherra í annasömu sendiráði við starf bæjarstjóra; verkefnin eru afar ólík að gerð og stærð, og að morgni vinnudags veistu ekki hvað kemur uppá yfir daginn umfram það sem á dagskránni er. Og þér er ekkert óviðkomandi þegar kemur að hagsmunum Íslands sem sendiherra eða viðkomandi bæjarfélags, þegar þú ert bæjarstjóri. En auðvitað er er sendiherra embættismaður og fylgi stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem situr hverju sinni. Það hafa setið fimm ríkisstjórnir  og sex utanríkisráðherrar, þessi ár mín sem sendiherra og ég hef ekki átt í neinum vanda með að vinna eftir stefnu þeirra allra. En það er gefandi og þakklátt að fá tækifæri til að vera andlit þjóðarinnar úti í heimi og vinna að hagsmunum hennar. Ísland er gott vörumerki og fólk erlendis forvitið og jákvætt í garð okkar, og ég hef verið svo gæfusamur að eignast fjölmarga nýja vini,  bæði Íslendinga erlendis og fólk frá fjölmörgum þjóðlöndum. Ég hef stundum sagt að hinn mikli fjöldi Íslendinga sem býr og starfar erlendis, séu ekki síður sendiherrar þjóðar sinnar, en við hinir formlegu sendiherrar.

Hvað er á döfinni hjá þér í nánustu framtíð? Gætirðu hugsað þér að snúa aftur í stjórnmálin – hefur verið pressað á þig að gera það?

Í rúm tuttugu ár voru stjórnmálin mitt aðalstarf – fyrst afar ánægjuleg ár sem bæjarfulltrúi og bæjarstjóri og síðan sem ráðherra um skeið, og svo þingmaður um árabil. Stærstan hluta þingmannsáranna var ég í stjórnarandstöðu og það reynir á, því það er erfitt að koma hugðarefnum og stefnumálum áfram verandi í stjórnarandstöðu. En allt var þetta indælt stríð. Þetta var ágætur skammtur þessi langi tími í pólitíkinni. Hins vegar neita ég því ekki að pólitíkin stendur ávallt nálægt hjarta mínu. Og ég fylgist náið með gangi mála í bæjarpólitíkinni í Hafnarfirðinum og ekki síður gangi landsmálanna. Ég hef stundum sagt að stjórnmálaáhugi og stjórnmálaþátttaka sé eins og góðkynja vírus sem þú berð með þér alla ævi. Hann getur legið í láginni um stund og svo blossar hann upp án þess að neitt verði við ráðið. Þessi vírus blossar upp hjá mér annað slagið. Ég hef hins vegar engin plön um að fara á fullt í pólitíkina aftur alveg á næstunni, enda þótt ýmsir hafi nefnt þann möguleika við mig – í gríni og alvöru. En maður skyldi aldrei segja aldrei.

Að lokum – hvernig líst þér á stöðu bæjarmála og landsmála?

Þegar stórt er spurt, þá verður fátt um svör. Margt er á réttri leið á báðum vígstöðvum, öðru miðar hægar og sumt er ekki nógu gott. Ég verð í raun og veru að segja pass við þessari spurningu að öðru leyti – enda er ég bara grámyglulegur embættismaður í utanríkisráðuneytinu. Hins vegar vil ég undirstrika að stjórnmálamenn – hvar í flokki sem þeir standa – eru allir að gera sitt besta. En stjórnmál eru ekki fyrir fáa útvalda – þau eru hreyfiafl hlutanna; það eru allir beint og óbeint þolendur og gerendur vegna ákvarðanna sem teknar eru á hinum pólitíska vettvangi. Og þess vegna hvet ég alla, ekki síst yngri kynslóðina, að láta til sín taka á þeim vettvangi. Það er áhyggjuefni, þegar stjórnmálin eru töluð niður. Vitaskuld eiga stjórnmálamenn að hafa öflugt aðhald og þola gagnrýni og skoðanaskipti, en við eigum ekki að gefa út skotveiðileyfi á fólk bara vegna þess að það er kjörið til pólitískra starfa. Því viðhorfi þarf að breyta í íslensku samfélagi. Þingmenn og bæjarfulltrúar voru kjörnir af fólkinu og eru í raun þverskurður samfélagsins. Hvorki betri né verri en við öll hin.

Texti: Svanur Már Snorrason

Myndir: Úr einkasafni

Gaflari, mars 2015

Þjónninn

Hún var með græn augu, þjónninn á veitingastaðnum.

Kjóllinn hennar svo fallega gulur og ég í gömlum strigaskóm.

Eftir að hafa komið með matseðilinn til mín horfði hún lengi út um gluggann á veitingahúsinu sem sneri til suðurs án þess að segja orð.

Ég horfði á hana. Fannst eins og hún væri að safna upplýsingum með augnaráði sínu, eða að eyða gömlum minningum.

Hún horfði svo á mig og sagðist verða að hætta að hugsa um fortíðina og einbeita sér að núinu.

Mig langaði að spyrja hana hvar hún hefði fengið þennan kjól en strigaskórnir fengu mig af því.
Ég sagði við hana að það væri óþarfi að hætta einhverju og hvað þá að fara að einbeita sér að einhverju. Nema henni fyndist hún knúin til þess.

Hún sagði svo ekki vera og spurði síðan hvort ég vildi panta, en ég fékk ekki færi á að svara, því maður á næsta borði kallaði á hana og hún fór til að sinna honum og skildi mig eftir.

Við sáumst ekki aftur fyrr en löngu síðar.