Mynd

Timothy Dalton er minn James Bond

Timothy Dalton er minn James Bond og ef ég heyri einu sinni enn að Sean Connery sé hinn eini sanni James Bond þá gubba ég upp í mig og kyngi því öllu.

Hinn eini sanni James Bond er ekki til – bara uppáhalds.

Þegar Timothy Dalton tók við hlutverki James Bond af Roger Moore var hann svo ferskur að það brakaði í honum; frumraunin frá árinu 1987, The Living Daylights, er uppáhalds Bond-myndin mín.

En það var ekki bara Dalton að þakka þetta með ferskleikann, heldur var farið að slá hressilega í Roger Moore – hann var úldnari í View To A Kill (skemmtileg mynd) en Sean Connery (í slöppustu Bond-myndinni) í Diamonds Are Forever.

Dalton var andstaða Moore (það liggur beinast við að bera þá saman). Moore túlkaði Bond sem mjúkan glaumgosa með allt á hreinu sem skyrpti út úr sér fimmaurabröndurunum um leið og hann barðist við illfygli sem áttu það sameiginlegt að þrá heimsyfirráð, á meðan Dalton var glerharður og mun líkari þeim karakter sem Ian Fleming skapaði upphaflega í bókunum.

Dalton dró upp nýja mynd af njósnaranum – hans Bond er alvarlegur en ekki leiðinlegur, eins og flest alvarlegt fólk er. Hann barðist við trúverðuga andstæðinga - vopnasala og eiturlyfjabaróna, og var í uppreisn gegn yfirmönnum sínum.

Í hinni Bond-myndinni sem Dalton lék í, Licence To Kill, frá árinu 1989, er Bond í hefndarhug og gefur skít í M og heldur í persónulega hefndaraðgerð þar sem engu er eirt.

Dalton dregur upp mynd af njósnara sem líður ekki vel með öll drápin sem hann hefur framið; hann er öróttur að innan – fallegur að utan – og stútfullur af dimmum hugsunum – þreyttur, en samt til í einn bardaga í viðbót. Ekki hægt að biðja um meira.

Dalton brýndi hnífana og varpaði ljósi raunsæis á hlutverkið, en Moore var rómantískur, sem er glatað.

Þess má geta að Dalton lék áhættuatriðin sjálfur í myndunum tveimur; fór fram á ystu brún, eins og karakterinn upphaflega.

Timothy Dalton er eins raunverulegur sem James Bond og mögulegt er.

Timothy Dalton er minn James Bond.

Grein sem birtist í Fréttatímanum, 25. október 2012, en er hér óstytt.

Tvískiptur heimur

Gangandi íkorni

Óhætt er að segja að greining né gagnrýni á þessari skáldsögu sé ekki svo auðvelt verkefni því hún er einkennilega skrýtin.

Á yfirborðinu byggir sagan á mjög einfaldri hugmynd um strák sem leiðist tilveran í kringum og teiknar sig í bókstaflegum skilningi inn í aðra tilveru sem er ólík að því leyti að þar búa dýr en ekki menn. Að öðru leyti eru þessar tvær tilverur í lífi stráksins ekki svo ólíkar því dýrin eru gædd mannlegum eiginleikum, þau hugsa, tala, ganga eins og menn, drekka kaffi, ræða málin og yfirleitt gera alla þá hversdagslegu hluti sem einkenna svo menn og mannlegt líf. Það er ekkert dýrslegt í fari, nema það dýrslega sem einkennir manninn, þau bíta ekki gras hugsunarlaust eða bryðja hnetur án þess að vita fullkomlega af því. Allt sem þau gera einkennist af mannlegri hegðun, bæði það góða og það illa. Í raun eru dýrin menn miklu frekar en mennirnir eru dýr eins og stundum er sagt.

Sagan er tvískipt eftir efni hennar. Það eru tveir heimar í henni og tvær aðalpersónur; heimur hversdagsleikans og heimur ævintýrisins og strákur að nafni Sigmar sem vantar athygli og nafnlaus íkorni sem er ofsóttur. Í raun má sjá söguna sem tvær aðskildar sögur sem tengjast í nokkurskonar ummyndun eða draumi:

Fyrst teikna ég flugvél og hákarl lónandi í gruggugu hafi undir. Síðan færi ég mig til á blaðinu. Ég leggst þungt á tréblýantinn og vanda mig. Allt í einu er orðinn til strákofi með garðskækli við, lítil lognvær tjörn, og íkorni.

... Ég teikna ekki meira. Þess í stað færi ég mig yfir á stóra auða svæðið og byrja að skrifa það sem ég sé gerast fyrir augunum á mér; íkorninn fer að hreyfast. ... Ég skrifa, og er þegar kominn hálfur inní myndina. Þarna er hlýtt loftslag, fallegt landslag, og mig langar ekki til baka. ... Ég fer lengra, ég stíg skrefið til fulls, ég er orðinn að íkorna.

Þegar Björg kemur til að segja mér að rýma fyrir kaffibollum og kökudiskum, sér hún engan. (Gangandi íkorni, bls. 61-62).

Heimur drengsins í sögunni er ósköp venjulegur heimur og tilbreytingarlaus. Hann býr hjá eldri hjónum á sveitabæ rétt utan við þorp. Aðrar persónur koma varla við sögu. Þetta er lokaður og kyrrstæður heimur þar sem drengurinn þarf að finna upp á leikjum til að drepa tímann. Þessir leikir eru vægast sagt undarlegir, til dæmis að hanga í brúarhandriði, fara inn í gamalt tundurdufl og æpa, banka veggina í herberginu tímunum saman og gleypa högl!

Drengurinn er sífellt að prófa eitthvað sem eiginlega má ekki. Hann sýnir á sér andfélagslega hegðun, eitthvað sem kallast skrýtið í samfélaginu og aðrir viðurkenna ekki sem gott.

Heimur íkornans í sögunni er ósköp tilbreytingarlaus. Það gerist í raun lítið annað þar en samræður og kaffidrykkja. En íkornanum steðjar samt sem áður ógn af einhverju óskilgreindu, það er eins og það liggi í loftinu og bíði við hvert fótmál hans. Það er brotist inn í húsið hans, hann er eltur um húsagarða að kvöldlagi:

Hann átti skamman spöl ófarinn heim þegar út úr húsasundi stökk skuggalegur fyrirburður. Hann var með vasaljós undir hökunni og lýsti upp fésið og skerpti djöfullega drættina. Veran nálgaðist hálfbogin, smákjöltrandi. “He, he, þá er ég loksins komin, he.” Íkorninn stífnaði. “He, he, nú kemstu ekki undan.” Íkorninn skimaði angistarfullur í kringum sig. Síðan stökk hann eldsnöggt inn í nærliggjandi garð. (Bls. 84).

Það er eins og þessi óskilgreinda ógn sé eingöngu í borginni og eigi heima þar. Með henni tekst Gyrði að skapa mjög hrollvekjukennda sögu í þessu saklausa umhverfi þar sem gæludýr hittast og ræða málin yfir kaffibolla eða tei og það er í raun erfitt að trúa því að við þessar barnalegu aðstæður verði til svo mikil ógn.

Ógnin er líka til í heimi drengsins og birtist í skrýtnum leikjum hans. Þar er hætta við hvert fótmál. Í lok sögunnar sér drengurinn nafn Allans Quatermain, en það er nafn á aðalpersónu í sögunni “Námur Salómons konungs”. Þar er dauðinn við hvert fótmál í myrkvuðum frumskógum og eyðimörkum. Kannski má með þessu sjá einhverjar hliðstæður með lífi drengsins og ferðum Allans Quatermain og virkar mjög skrýtið og auðvitað skemmtilegt.

Í myndmáli bókarinnar kemur þessi ógn skýrt fram, til dæmis strax í upphafi sögunnar birtist hún í líki risaköngulóar:

Draumsólir vekja mig, andartak er ég óviss um staðsetningu mína í þessum eða hinum heiminum, ljósakrónan kemur mér á sporið; áþekk risavöxnum dordingli spinnur hún sig niður að mér. Þráðbeint. (Bls. 7).

En samt er eins og þessi ógn sé um leið barnslega saklaus. Hún gerist í höfðinu á svona tíu ára gömlum dreng og skrýtnum íkorna sem allir krakkar eiga að hafa gaman að. Lýsingar í sögunni eru mjög myndrænar og nánast allar bundnar þessari ógn; trébílar eru eins og hræddar kanínur og undir stiganum lúrir ryksugan eins og steinfiskur í sjávarhelli. Allar slíkar lýsingar ýta undir öryggisleysi drengsins og gera umhverfið spennandi og hættulegt. Þessi ótti og tilbreytingarleysið er allsráðandi og er í sterkri andstöðu við þá mynd bókarinnar sem gefur henni barnaleg einkenni og gerir hana að nokkurskonar barnabók sem hún er að vissu leyti, en þó ekki að öllu leyti því ógnin er auðvitað ekkert barnaleg. En hvort þessi ótti er bara til í höfðinu á drengnum eða í umhverfinu skal ósagt látið en á það bent að í raun skiptir það engu máli því hann er samur fyrir drengnum og íkornanum þrátt fyrir það.

Sagan heitir Gangandi íkorni og má ef til vill fullyrða að í nafninu felist tvískipting sögunnar, þar sem orðið gangandi vísar meira til mannlegra eiginleika enda er það sett saman með dýraheiti sem ýtir undir og undirstrikar mannlega eiginleika íkornans. Hann er settur saman úr manni og dýri, nokkurskonar manndýr, hvað svo sem það er og virkar mjög prófessorslegur og auðvitað saklaus í öllum gerðum og hugsunum en veruleikinn umhverfis hann er fullur af ógn.

Sagan skiptist einnig í tvennt með tilliti til frásagnarhátts. Fyrri hluti sögunnar er sagður í 1. persónu en sá síðari í 3. persónu. Þetta er auðvitað tæknilegt atriði en nauðsynlegt til aðgreiningar á heimi þessara tveggja líku en um leið ólíku persóna.

Sagan hefst og endar á sama orðinu, Draumsólir. Orðið er sterkt og hlaðið merkingu og er undirstaðan í draumi sögunnar eða veruleika. Sagan endar kannski með þeim hætti að draumsólir veki hann í annað sinn eða bara svæfa hann, þær loka frásögninni og eru nauðsynlegur hlekkur á milli þessara tveggja heima í lífi drengsins. Án þeirra verður ekkert ævintýri til og líf drengsins litlaust og án spennu – en þannig á líf ekki að vera.

Ella mín

Hann heitir Tryggvi - Tryggvi heitir hann

Nancy boy

"Manstu eftir vorferðalaginu þegar við fórum í Þórsmörk?"

Ég spurði.

Hann leit við, nokkuð ringlaður að sjá.

Svaraði.

"Nei, en ég man eftir ÍSAL-ferðinni sem við fórum í og drukkum mikið og átum fullt af Íbúfeni. Við fengum hvorugur hausverk í sex vikur eftir þá nótt. Manstu það?"

Ég sagði: "Alltof langt síðan maður hefur farið í Þórsmörk. Að mínu mati fallegasti staður á Íslandi."

Paul Newman - ljóð

tók paul newman

át paul newman

h
i
t
t
i

sextán manneskjur

s
 e
  m

borða aldrei mat fyrir hádegi (þeim verður óglatt af mat fyrir hádegi)

e
n

k
j
ósa

miklu fremur kaffibolla og sígarettu á þessum tíma (marga bolla, margar sígarettur)

MÉR

l
 í
s
 t

vel á þannig fólk og vill umgangast það (vonandi les það þetta)

elskaði

alltaf og mun alltaf

elska

pa
ul

newman

Núna

einu sinni var

ég

rauðhærður

með krullur og freknur

kjaftfor með afbrigðum

en

tíminn tínir af manni

sérkennin

smátt og smátt

og allt breytist

núna

Hugsað

Eftir setu á svölunum með Rask í eyrunum og Jarðnæði í höndunum sér hann mynd af sjálfum sér og segir: "Þú ert nú ágætur líka stundum."